کردهای خراسان

در اوایل حکومت صفویان عثمانی ها از غرب و ازبک ها و ترکمن ها از شرق به ایران حمله می کردند. حاج رستم بگ رهبر کردهای چشمگزک در غرب و شمال غربی ایران بود که در جنگ چالدران طرف شاه اسماعیل را می گیرد و بر علیه عثمانی ها می جنگد.

بیشتر ولایت چشمگزک توسط شاه سلیم عثمانی تصرف شد و حاج رستم به امید صلح و مذاکره پیش می رود با 40 نفر از بزرگان کرد اما سلطان سلیم همه آنها را می کشد.( اشتباه تاریخی کردها که همیشه و همیشه ادامه دارد و درس عبرت نمی شود.)

و همچنین خالد بیگ کرد که از شاه اسماعیل حمایت کرده بود به همراه 150 نفر برای اظهار تسلیم به اردوگاه سلطان سلیم می رود که همه ی آنها را هم به قتل می رساند.( سلطان سلیم) همین اتفاقات سبب دشمنی کردها و عثمانی ها می شود. در آن دوره هم ازبک ها خراسان را تصرف کرده بودند به همین دلیل شاه اسماعیل بعضی از چشمگزک ها را به همراه کلهرها به خراسان منتقل میکند که در این عملیات ازبک ها شکست می خورند. با قدرت گرفتن شاه عباس ازبک ها دوباره حمله می کنند و مشهد را تسخیر می کنند. با این شرایط شاه عباس تصمیم می گیرد تا کردها را از غرب به خراسان منتقل کند. شاه عباس می دانست که اگر کردها مخالفت کنند نمی تواند آنها را مجبور کند پس طی یک جلسه آنها را تشویق به مهاجرت می کند. ( با ذکر دلایل و برهان های مختلف) شاه عباس با 1 تیر دو نشان می زند، هم از مرز های شرقی دفاع می کند و هم درگیری های غرب را کاهش می دهد. در این کوچ 40 تا 50 هزار خانوار در آن شرکت کردند بین سال های 1000 تا 1011 قمری اتفاق افتاد. ازبک ها تا یزد و کرمان پیش می روند اما توسط کردها کاملا شکست می خورند. اما ناگفته نماند که کردها با ترکان گرایلی درگیری هایی هم در ظان نواحی داشتند. مناظق کوچ: شیروان، مشهد، درگز،قوچان و اسفراین

ولی هرچند این بحث را تعداد قابل توجهه ای از مورخان قبول کرده اند اما باز هم ابهاماتی وجود دارد.

1: در خاطرات تیمور گورکانی به نام منم تیمور جهانگشا ترجمه ذبیح الله منصوری تیمور در مسیر لشکرکشی به قوچان به جماعتی برخورد کرده است که کرد بوده اند و آماده اطلاعات از او نبوده اند.

2: ابوالحسن علی بن حسین مسعودی در قرن 4 هجری در کتاب خود التنبیه و اشراف خراسان را یکی از مناطق کردنشین معرفی می کند.

البته نادر شاه افشار نیز بعد از اینکه در سال 1734 در منطقه ی زهاب کرماشان احد پاشا سردار عثمانی را شکست داد عده ای از طوایف کرد همدان و لر و کرمانشاه را به خراسان منتقل کرد. همچنین وی به منظور مقابله با روس ها در ایالت شمالی ایران بین مناطق گیلان و قزوین همچنین رودبار و منجیل عده ای دیگر از کردها کوچانده شدند.